Er wordt steeds vaker gemopperd over wat er misgaat in Nederland en eerlijk is eerlijk, ik doe daar net zo vaak aan mee. Zal de laatste zijn om te ontkennen dat ik mezelf geen zorgen maak om bepaalde issues waar we in ons land mee te maken hebben en de manieren waarop de overheid met halfbakken of helemaal geen oplossingen komt. Stiekem kijk ik weleens over de grens en vraag ik me af hoe het zou zijn om elders te wonen, om er vervolgens achter te komen dat het daar vaak ook geen rozengeur en maneschijn is. Wie wat dieper graaft, kan zomaar stuiten op dingen die slechter geregeld zijn dan in Nederland.
Neem Spanje, de nummer één vliegbestemming onder Nederlanders (en veel andere Europeanen). Dit land is een goed voorbeeld van hoe het toerisme zijn tol begint te eisen van de lokale bevolking. Als je het hebt over het uit de pas lopen van inflatie en loonstijgingen, dan is daar in Spanje minstens net zo erg sprake van als bij ons. Misschien raakt het de Spanjaarden nog wel harder. Zij hebben – in tegenstelling tot een redelijk grote groep Nederlanders – geen of amper een financiële buffer om op terug te vallen als het nodig is.
Een ander verschijnsel is de woningnood. Die is in Spanje lokaal minstens net zo erg als in Nederland. Vooral in en rond populaire steden zoals Barcelona, Valencia en Málaga is de woningmarkt enorm krap. De oorzaak? Veel panden worden opgekocht door beleggers om te dienen als vakantieverblijf of short-stay appartement voor toeristen. Hierdoor stijgen de woningprijzen en automatisch ook de huurtarieven, terwijl het aanbod van beschikbare woningen daalt. Zowel kopen als huren is voor steeds minder mensen een haalbare optie.
Een pijnlijk gevolg hiervan is dat de huurprijzen in steden zoals Málaga nauwelijks nog in verhouding staan tot de inkomens. Het Spaanse minimumloon ligt rond de € 1.184 tot € 1.381 bruto per maand, terwijl een bescheiden appartement in Málaga vaak tussen de € 850 en € 1.200 per maand kost. Voor veel inwoners betekent dit dat meer dan de helft van hun salaris rechtstreeks naar huur gaat, wat financieel simpelweg onhoudbaar is. Vooral starters, seizoenswerkers en middeninkomens worden hierdoor geraakt. Zij zien zich gedwongen om kleiner te wonen, verder buiten de stad iets te zoeken of helemaal af te zien van zelfstandige woonruimte. Hierdoor groeit de kloof tussen de lokale bevolking en de internationale vraag naar woon- en recreatieruimte, wat de druk op de woningmarkt nog verder vergroot.
De situatie op de woningmarkt is in Spanje op sommige plekken net zo erg, zo niet schrijnender, dan in Nederland. Waar in Nederland vooral gewezen wordt naar het te weinig bouwen van woningen, verkeerd ingrijpen door de overheid en de groeiende vraag door immigratie, daar wordt er in Spanje vooral gekeken naar het toerisme en het opkopen van woningen door vermogende buitenlanders.
Het gevolg van deze scheefgroei zien we terug in de media: massale demonstraties in steden zoals Barcelona, Málaga en Palma de Mallorca, maar ook het belagen van fietsende toeristen in Valencia afgelopen zomer. Dat laatste is op geen enkele manier goed te praten, maar het symboliseert wel de frustratie die onder de Spanjaarden leeft. De grote motor achter de Spaanse economie begint kuren te vertonen en brengt voor het gewone volk steeds vaker lasten dan lusten met zich mee.
Afgelopen september reisde ik door Andalusië en zag met name in Granada opvallend veel sleutelkluisjes aan panden in het centrum. Soms slechts één, soms een hele rij naast elkaar. Stuk voor stuk tekenen dat hier appartementen aan toeristen worden verhuurd. En dus allemaal woningen waar locals zouden kunnen – en moeten – wonen. Als je dit eenmaal ziet, kun je het niet meer niet zien. Het dringt dan pas echt door wat er gaande is. Op zulke momenten begrijp ik de frustratie van de Spanjaarden heel goed en waarom die steeds vaker omslaat in felheid en protest. Het is aan de politiek om dit in goede banen te leiden. Want niet de toerist is de schuldige, maar het systeem dat winstbejag boven bestaanszekerheid plaatst – en wonen valt daar onmiskenbaar onder.
