Vandaag is het uitzonderlijk warm in Nederland. Het KNMI heeft voor het eerst code rood afgegeven vanwege extreme hitte. In een groot deel van het land is de temperatuur vandaag opgelopen tot lokaal niet ver onder de 40 graden Celsius. Juist die combinatie maakt deze periode zwaar. is dan ook het gesprek van de dag. Waar de een puffend en kreunend een dramadag ervaart, probeert de ander het allemaal wat te relativeren. Hoezo extreme hitte? Herinner je de zomer van 1976 niet? Toen was er geen airco, moest je gewoon naar school en had je maar te dealen met het zomerse weer.
Anderen zeggen dat je geen recht van klagen hebt als je zelf graag naar warme bestemmingen reist. Daar ga je soms vrijwillig bij temperaturen van ruim boven de dertig graden naar het strand of het zwembad. Waarom zou 35 graden in Nederland dan ineens ondragelijk zijn?
Of klagen we te gemakkelijk? Die discussie laat ik graag aan anderen over. Wel geloof ik dat een vergelijkbare temperatuur op vakantie soms anders wordt beleefd dan thuis. Niet omdat warmte in Spanje, Griekenland of Italië per definitie minder zwaar is, maar omdat de omstandigheden anders zijn.
Thuis ben je niet op vakantie
De belangrijkste verklaring is misschien wel de simpelste: thuis gaat het gewone leven door.
Je moet werken, boodschappen doen, koken, kinderen ophalen, afspraken nakomen en misschien ook nog in een warme auto stappen. Veel mensen zitten overdag in een kantoor zonder goede koeling, werken buiten of moeten reizen op momenten waarop de zon het hardst brandt. Hitte is dan geen onderdeel van een ontspannen dag, maar een extra factor die alles wat zwaarder maakt.
Op vakantie pas je je dag vaak vanzelf aan. Je staat eerder op, zoekt rond het middaguur de schaduw op en onderneemt later op de dag weer iets. Een lunch duurt wat langer, een middag bij het zwembad is geen verloren tijd en een diner begint pas wanneer de zon lager staat.
In Nederland zit die ruimte er lang niet altijd in. Een vergadering om één uur gaat gewoon door. De supermarkt moet bezocht worden. De hond moet uitgelaten worden. En wie thuiswerkt op een warme zolderkamer, merkt al snel dat concentreren een stuk lastiger wordt.
Het is vaak andere hitte
Je hoort regelmatig dat 35 graden in Zuid-Europa anders voelt dan 35 graden in Nederland. Daar zit een kern van waarheid in, maar het is geen vaste regel.
De thermometer vertelt namelijk maar een deel van het verhaal. De luchtvochtigheid, wind, zonkracht en temperatuur in de nacht bepalen samen hoe zwaar hitte voor je lichaam is. Bij een hoge luchtvochtigheid verdampt zweet minder goed. Daardoor raak je lichaamswarmte minder gemakkelijk kwijt en voelt de hitte benauwder aan. roog gebied in Spanje of Griekenland kan een hoge temperatuur daardoor soms beter te verdragen zijn dan een warmere, vochtige dag in Nederland. Maar dat geldt zeker niet overal. Ook aan de Middellandse Zee kunnen warme, windstille en vochtige dagen zeer zwaar aanvoelen. Wie ooit midden in de zomer door een stad als Athene, Rome of Sevilla heeft gelopen, weet dat vakantiehitte allesbehalve prettig hoeft te zijn.
Steden maken het vaak nog moeilijker. Beton, asfalt en gevels warmen overdag sterk op en geven die warmte later weer af. Daardoor blijft het vooral in de avond en nacht lang warm. Het KNMI zag deze week duidelijk dat steden in het midden en zuiden van Nederland ’s nachts warmer bleven dan het omliggende platteland. hte nacht maakt een hete dag daarna nog vervelender. Je begint dan niet uitgerust aan de ochtend, terwijl je lichaam opnieuw hard moet werken om koel te blijven.
Je kunt thuis vaak onvoldoende afkoelen
Onze huizen zijn vooral gebouwd om warmte binnen te houden. Dat is in herfst en winter prettig, maar tijdens een hittegolf kan het een nadeel zijn. Zeker nieuwere woningen met veel glas, een plat dak of slaapkamers op zolder kunnen snel opwarmen.
In Zuid-Europa zie je vaker luiken, rolluiken, dikke muren, overkappingen en woningen die van oudsher meer zijn ingericht op hete zomers. In Nederland hebben veel huizen wel gordijnen, maar geen buitenzonwering. Zodra de zon urenlang op het glas staat, loopt de binnentemperatuur snel op.
Daar komt bij dat niet iedereen een ruime tuin met schaduw heeft. Veel mensen wonen in een appartement, rijtjeshuis of bovenwoning. Een balkon op het zuiden is op een dag als vandaag eerder een oven dan een plek om af te koelen.
Een zwembad, airconditioning of een koele kelder is voor de meeste Nederlanders geen vanzelfsprekendheid. Op vakantie zijn die mogelijkheden er vaker wel. Een hotelkamer met airco, een zwembad, de zee, een terras onder een groot zonnescherm of simpelweg een huurauto waarmee je naar een koelere plek rijdt: het zijn allemaal manieren om de hitte tijdelijk te ontlopen.
Op vakantie verwacht je warmte
Ook je eigen instelling speelt mee. Wie naar een zonnige bestemming reist, rekent vaak op warmte. Je neemt luchtige kleding mee, smeert zonnebrand, zoekt een hotel met zwembad en plant uitjes buiten de heetste uren.
In Nederland komt extreme hitte vaker als verstoring van het normale ritme. Je kledingkast, woning, werkdag en planning zijn daar meestal niet op ingericht. Een dag van 35 graden voelt dan niet als vakantieweer, maar als een probleem dat tussendoor opgelost moet worden.
Dat betekent niet dat je op vakantie geen last van hitte kunt hebben. Integendeel. Een stedentrip met 38 graden, een excursie zonder schaduw of een hotelkamer met een slecht werkende airco kan een vakantie flink verpesten. Het verschil is vooral dat je op reis vaak meer vrijheid hebt om je dag anders in te delen.
TIP: doe in Nederland een beetje alsof je op vakantie bent
Tijdens dit soort dagen helpt het om je ritme aan te passen. Doe zware klussen vroeg in de ochtend of later op de avond. Houd ramen, deuren en zonwering overdag zoveel mogelijk dicht als de zon erop staat. Lucht pas goed wanneer het buiten merkbaar koeler is.
Drink voldoende, neem rust en stel sport, tuinwerk of andere zware inspanning midden op de dag liever uit. Het KNMI adviseert bij extreme hitte om zware lichamelijke activiteiten tussen 12.00 en 18.00 uur te vermijden en extra aandacht te hebben voor mensen die kwetsbaar zijn voor hitte. ijft hitte, waar je ook bent. Maar de manier waarop je dag eruitziet, de luchtvochtigheid, de warme nachten en de mogelijkheden om af te koelen bepalen sterk hoe zwaar je die temperatuur ervaart. Daarom is 35 graden op vakantie niet automatisch hetzelfde als 35 graden thuis.
