Nog een week en dan mogen we naar de stembus voor de verkiezingen van de Tweede Kamer. Met onze stemmen kiezen we wie er namens ons de 150 zetels van dit onderdeel van het parlement mag gaan nemen. Indirect kiezen we ook voor welke partijen de ministers mogen gaan leveren voor de regering die – als ze de volle termijn uitzitten – de komende vier jaar grotendeels het beleid in Nederland zullen bepalen.
De laatste dagen zie je de lijsttrekkers van de deelnemende politieke partijen op allerlei manieren aandacht vragen voor hun standpunten. Ze doen hun verhaal in de media, nemen deel aan debatten en trekken het land in om potentiële stemmen binnen te halen.
Opmerkelijk is dat de verkooppraatjes, de vragen tijdens interviews, de thema’s in de stemwijzers en de onderwerpen tijdens debatten vaak uit dezelfde hoek lijken te komen. De media bepalen in hoge mate waarover wordt gesproken en drukken daarmee een duidelijk stempel op de verkiezingen. Wonen, milieu, migratie, defensie en Gaza domineren het debat, maar ook zorg, onderwijs, koopkracht en het stikstofbeleid keren voortdurend terug.
De vrij eenzijdige benadering van de verkiezingen door de media zorgt ervoor dat een onderwerp als reizen amper aan bod komt. Terwijl de gemiddelde Nederlanders toch een groot deel van de vakantiedagen besteedt aan het vieren van vakantie en beleid op dat gebied directe financiële gevolgen kan hebben voor de portemonnee.
Hoe zit het met het onderwerp ‘reizen’ bij de verkiezingsbeloftes?
Laat me eerlijk zijn: reizen is voor de meeste mensen geen eerste levensbehoefte, in ieder geval niet als het om vakantiereizen gaat. Het is echter wel iets wat Nederlanders veel (willen) doen en wat een behoorlijk hap uit het gezinsinkomen neemt. Volgens een webanalyse van Vakantie voor Beginners bedraagt de “gemiddelde werkelijke besteding aan vakanties” ongeveer 10 tot 15 % van het netto-inkomen. Dat is behoorlijk wat. Dat betekent dat als vakanties in korte tijd veel duurder worden, dat een enorme impact heeft op de koopkracht. En dat is iets wat de afgelopen jaren helaas wel gaande is. De vraag is wat voor rol de verkiezingsbeloftes in de toekomst zouden kunnen gaan spelen.
Standpunten van politieke partijen ten opzichte van reizen
Het is een flinke klus om alle standpunten van de landelijke politieke partijen door te spitten. Ik heb daarom wat hulp aan ChatGPT gevraagd, om uit de programma’s van 14 partijen die waarschijnlijk minstens 2 zetels gaan halen, de juiste info te halen.
Dit zijn de standpunten van deze partijen op het gebied van:
> Verhogen vliegtaks en/of invoeren van andere extra kosten
> Openen Lelystad Airport voor vakantievluchten
> Sluiten regionale luchthavens ten behoeve van woningbouw
> Krimp van aantal vluchten Schiphol Airport
> Invoeren BTW op vliegtickets
PVV
In de luchtvaartparagraaf schrijft de PVV dat Schiphol “mag groeien”, dat Lelystad Airport “zo spoedig mogelijk” open moet voor vakantievluchten en dat de vliegtaks “niet verder [wordt] verhoogd”. Over sluiting van regionale vliegvelden of btw op tickets doet het programma geen expliciete uitspraken.
GroenLinks–PvdA
Dit programma kiest expliciet voor krimp van het vliegverkeer via een jaarlijks dalend CO₂‑ en geluidsplafond; nachtvluchten stoppen en vluchten waarvoor een goed trein‑alternatief bestaat worden afgebouwd. De partij wil de hoogte van de vliegbelasting laten afhangen van de milieu‑impact, de vrijstelling voor transferpassagiers afschaffen, én op EU‑niveau accijns op kerosine en btw op vliegtickets invoeren. Lelystad Airport blijft dicht; onrendabele regionale vliegvelden worden niet kunstmatig in de lucht gehouden.
VVD
De VVD wil dat “de luchtvaartsector weer kan bloeien en groeien”: Schiphol mag het maximum aantal vliegbewegingen uitbreiden en Lelystad Airport moet open voor zowel defensie‑ als burgerluchtvaart. Tegelijk staat er dat vliegen betaalbaar moet blijven; de partij wil geen nieuwe vliegbelastingen en bestaande belastingen niet verhogen. Regionale luchthavens (specifiek Eelde en Maastricht) “krijgen alle ruimte” om zich te ontwikkelen. Het programma zegt niets over btw op tickets.
D66
D66 pleit voor “een eerlijke, effectieve en rechtvaardige vliegbelasting met verschillende tarieven”, wil een grens aan het aantal vluchten vanaf Schiphol als onderdeel van nieuwe regels (met normen voor uitstoot, geluid, water en klimaat) en stelt dat Lelystad Airport niet opengaat voor burgerluchtvaart. Daarnaast wil D66 dat ov tot 700 km goedkoper is dan het vliegtuig; over sluiting van regionale vliegvelden of btw op tickets staat in deze programmapagina niets expliciet.
BBB
In het overzicht van de Maatschappelijke Raad Schiphol (dat de programmapunten per partij samenbrengt) staat dat BBB het maximum aantal vluchten op Schiphol wil “bevriezen”; eventuele extra groei kan pas bij aantoonbare, forse afname van hinder en milieuruimte. Ook benadrukt BBB dat alle vliegvelden over een passende natuurvergunning moeten beschikken. In het eigen programma zet BBB de deur voor Lelystad onder voorwaarden op een kier: pas openen als de PAS‑melders gelegaliseerd zijn en er geen laagvliegroutes komen die extra hinder en uitstoot veroorzaken. Over btw op tickets of algemene verhoging van de vliegtaks doet de partij geen uitgesproken programmapassage.
CDA
Volgens het MRS‑overzicht is voor het CDA krimp of groei van de luchtvaart “geen doel op zich” maar het resultaat van beschikbare milieu‑ en gezondheidsruimte; het wil beginnen met een CO₂‑plafond per luchthaven. In berichtgeving over het (concept)programma wordt Lelystad onder voorwaarden mogelijk geacht, terwijl eerdere expliciete krimpafspraken uit oudere teksten zijn losgelaten. Het programma bevat geen concrete passage over btw op tickets.
SP
De SP wil het aantal vluchten terugdringen waar deze de gezondheid van omwonenden schaadt; daarnaast pleit de partij voor een verbod op privéjets. Over Lelystad en btw op tickets staat in de geciteerde overzichten niets specifieks, maar de richting is duidelijk: minder vluchten en strengere normering.
DENK
In de openbare overzichten is geen eenduidige weergave van concrete programmapassages over vliegtaks/btw, Lelystad, sluiting regionale vliegvelden of expliciete Schiphol‑krimp aangetroffen; het partijprogramma bevat wel bredere passages over duurzaamheid en leefomgeving, maar zonder expliciete keuzes op deze vijf punten in de ingeziene bronnen.
Partij voor de Dieren
PvdD kiest voor een harde krimp: Schiphol halveert; Lelystad en Twente gaan niet open voor commerciële vluchten en Eindhoven, Maastricht, Eelde en Rotterdam gaan dicht, waarbij ruimte vrijkomt voor woningen en natuur. De partij wil een progressieve vliegbelasting, de vrijstellingen voor btw en accijnzen afschaffen en overstappers net zo belasten als vertrekkers.
FvD
FvD wil – totdat er eventueel een luchthaven op zee is gebouwd – Schiphol “de ruimte geven om op verantwoorde wijze te groeien”. In de geraadpleegde overzichten staan geen voorstellen voor btw op tickets of verhoging van de vliegtaks.
SGP
De SGP vindt dat het aantal vluchten eerder omlaag dan omhoog moet, in elk geval ’s nachts; in het overzicht staat daarnaast het voorstel om privéjets naar Lelystad te verplaatsen. Over een vakantievliegfunctie voor Lelystad of btw op tickets is geen expliciete programmatekst in de bronnen aangehaald.
ChristenUnie
De ChristenUnie wil het aantal vluchten in Nederland beperken; Schiphol moet krimpen om te voldoen aan de rechtsbescherming van omwonenden. De geraadpleegde bronnen geven geen specifieke programmatekst over btw op tickets; over Lelystad zijn in overzichten doorgaans afsluitende of afwijzende standpunten te vinden, maar zonder letterlijke programmapassage.
Volt
Volt wil Schiphol vanaf 2026 tot maximaal 400.000 vluchten per jaar beperken. In de beschikbare overzichten is geen expliciete programmatekst over btw op tickets of sluiting van regionale vliegvelden opgenomen; de focus ligt op Europese afspraken en krappere plafonds.
JA21
JA21 wil de vliegtaks juist afschaffen en kiest voor opening van Lelystad Airport; de partij presenteert dit als onderdeel van een koers waarbij betaalbaarheid en concurrentiekracht centraal staan. Krimp van Schiphol past volgens JA21 niet bij een stabiele langetermijnvisie. Over btw op tickets is geen invoeringsvoorstel aangetroffen.
Positief voor de reiziger?
Ik heb ChatGPT ook gevraagd welke partijen een positieve bijdrage willen leveren aan het reizen of vergroening constructief willen benaderen. Denk bijvoorbeeld aan het beter bereikbaar maken van luchthavens met het openbaar vervoer tijdens de nacht en vroege ochtend, of het belonen van inzetten van stillere en/of zuinigere vliegtuigen.
De VVD koppelt een concurrerende luchtvaart aan praktische bereikbaarheid. In hun programma staat dat ze de Noord/Zuidlijn willen doortrekken naar Schiphol en Hoofddorp en dat er een alternatief voor de kwetsbare Schipholtunnel moet komen. Ze willen bovendien niet alleen naar het aantal vluchten kijken, maar juist sturen op emissie‑ en geluidsreductie—dus op de prestatie van toestellen en operatie. Dat is een duidelijk “enable & improve”-benadering van zowel reizen als verduurzaming.
GroenLinks–PvdA combineert strengere randvoorwaarden voor vliegen met investeringen die reizen soepeler maken. Ze kiezen expliciet voor “Treinen boven vliegen”, inclusief een eenvoudig internationaal boekingssysteem en Europese langeafstandslijnen, en willen accijns op kerosine en btw op tickets. Tegelijkertijd willen ze de Noord/Zuidlijn naar Schiphol en Hoofddorp doortrekken en voldoende capaciteit op bestaande lijnen borgen—dat is concreet positief voor de bereikbaarheid van de luchthaven per OV, ook in de vroege uren. (Zij willen overigens óók stoppen met nachtvluchten en met vluchten waarvoor een goed treinalternatief bestaat.)
D66 zet zwaar in op “groen en handig”: OV tot 700 km goedkoper maken dan het vliegtuig en tegelijk investeren in duurzame innovaties in de luchtvaart. Ze willen bovendien een “eerlijke, effectieve en rechtvaardige vliegbelasting met verschillende tarieven”—een prikkel die schoner en stiller vliegen beloont ten opzichte van vervuilender opties. Ook stellen ze voor de ontwikkeling van Schiphol te kaderen met normen voor uitstoot, geluid, water en klimaat. Dat is een duidelijke keuze voor slimme prikkels en infrastructuur boven louter verboden.
Het CDA kiest nadrukkelijk voor sturen op milieuprestatie in plaats van op aantallen. Krimp of groei is “geen doel op zich”: zij willen de milieu‑ en gezondheidsruimte eerst scherp definiëren en beginnen met het vastleggen van een CO₂‑plafond per luchthaven. Voor Lelystad geldt dat commerciële opening alleen kan bij schoner en stiller vliegen en nadat de laagvliegroute‑problemen zijn opgelost. Dit is een voorwaardelijke, prestatie‑gedreven benadering die inzet op schonere en stillere toestellen en operaties.
JA21 kiest juist voor techniek en prikkels om hinder te verminderen zonder bereikbaarheid te slopen. De partij wijst een nachtsluiting af maar wil ’s nachts stillere vliegtuigen inzetten en de luidste toestellen verbieden, waarmee volgens hen ruim 30% geluidsreductie kan worden gehaald. Tegelijk stellen ze een verduurzamingsfonds voor (gefinancierd uit ETS‑opbrengsten) om SAF, elektrisch vliegen en waterstofinnovaties te versnellen, en ze willen lasten als hoge havengelden en extra heffingen verlagen om verplaatsing naar buitenlandse luchthavens te voorkomen. Dat is expliciet “belonen van stiller/zuiniger” en reizen bereikbaar houden.
Op wie ga JIJ stemmen?
Ik zal geen betoog gaan houden over op welke partij jij zou moeten gaan stemmen. Kijk vooral naar de inhoud en laat je niet (mis)leiden door peilingen en charmante lijsttrekkers. Verdiep je in wat voor jou belangrijk is. De partijen aan de linkerzijde van het politieke spectrum zetten vooral in op het zwaarder belasten van vliegen in de hoop om het milieu minder te laten lijden onder onze reislust, terwijl de rechtse partijen meer in het voordeel van de reiziger lijken te willen regeren, maar minder inzetten op reductie van uitstoot.
